ZANDVOORT - Ter gelegenheid van ’80 jaar vrijheid’ deelt het Zandvoorts
Museum de documentaire ‘Het verborgen verleden van Zandvoort’. De documentaire
werd gemaakt door Stefan de Groot voor de gelijknamige tentoonstelling die
vorig jaar in Zandvoorts Museum te zien was.
In de documentaire wordt dieper ingegaan op de
oorlogsgeschiedenis van Zandvoort tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met behulp
van ooggetuigen en uniek beeldmateriaal wordt het verhaal verteld. De opkomst
van de NSB, de bezetting, de Jodenvervolging en de komst van Duitse-,
Brits-Indische en Georgische soldaten in Zandvoort.
Stefan de Groot interviewde schrijver Frederik de Vos die 10
jaar was toen de Duitsers Zandvoort binnenvielen. Frederik de Vos kwam in 1933
in Zandvoort wonen. Stefan de Groot deed een jaar onderzoek in archieven in
binnen- en buitenland om een zo’n waarheidsgetrouw beeld te krijgen van
Zandvoort tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Geschiedenis Zandvoort tijdens de Tweede Wereldoorlog
·
1940
Op 16 mei 1940 kwamen de Duitsers Zandvoort binnen. Infanterie troepen van
de SS en andere onderdelen van het Duitse leger namen hun intrek in de vrijwel
leegstaande hotels en pensions. Het hoofdkwartier werd gevestigd in het
clubgebouw van de Kennemer Golfclub..In de nacht van 4 op 5 augustus werd de
joodse synagoge opgeblazen. Vermoedelijk door NSB'ers uit Zandvoort en
Heemstede met behulp van de SS. Systematisch werd Zandvoort onderworpen aan het
Duitse regime. Levensmiddelen gingen op de bon, de Nederlandse vlag mocht niet
meer worden uitgehangen en er was een verbod om naar buitenlandse zenders te
luisteren. Auto’s, fietsen en paarden werden in beslag genomen. Er kwam ook een
verbod op benzine.
·
1941
Vanaf 27 februari was het voor joden verboden in cafés en openbare ruimtes
te komen. In juni kwam er een verbod voor Joden om op de boulevard en het
strand te komen. Vanaf 1 september mochten Joodse kinderen niet meer naar de
openbare school. Alle Joodse ondernemers moesten hun winkels sluiten.
·
1942
Op 12 maart werden ongehuwde joden boven de 18 afgevoerd met de trein naar
Amsterdam. Een dag later volgden 153 Joodse gezinnen. Ze werden ondergebracht
in de Joodse Wijk in Amsterdam en later afgevoerd naar Westerbork en
vernietigingskampen. In mei werd het strand spergebied en verboden voor alle
inwoners en badgasten. Om een invasie van de geallieerden te voorkomen werd er
begonnen met de bouw van de Atlantikwall. Systematisch werden alle kustplaatsen
gesloopt. Zandvoort moest er ook aan geloven. Eerst moesten de bewoners worden
geëvacueerd. De uitvoering van de bouw van de Atlantikwall was in handen van
Organisation Todt. Alle hotels aan de boulevard
werden gesloopt.
·
1943
Het gemeentebestuur was nu volledig bezet door NSB'ers. De Duitsers kregen
hulp van Nederlandse aannemers om de bunkers in snel tempo te bouwen. In mei
werd de algemene Arbeitseinsatz van kracht. Nederlandse mannen tussen de 17 en
40 jaar werden verplicht tot dwangarbeid. Op 17 september werd de trots van
Zandvoort nog verder gekrenkt. Na veel pogingen werd de watertoren opgeblazen.
·
1944
Generaal Rommel bracht een bezoek aan Zandvoort en gaf het bevel om nog
meer bunkers in de duinen te bouwen.‘Ons Huis’ werd omgedoopt tot ‘snerthuis’,
omdat de bewoners er alleen nog maar snert konden krijgen. Op 5 september ging
het gerucht dat de geallieerden in Nederland waren. NSB-ers en Duitse soldaten
sloegen op de vlucht. Men wist niet waar men aan toe was. Deze dag werd ‘Dolle
Dinsdag' genoemd. Zandvoort werd nog meer geïsoleerd. Op 9 oktober kwam het
tramverkeer tussen Haarlem en Zandvoort te vervallen. De stroom werd
afgesloten. Overleven werd steeds nijpender toen ook het water op rantsoen
ging. Het was een strenge winter en men gebruikte alles dat brandbaar was om
warm te blijven. Er werden illegaal bomen gekapt en leegstaande huizen werden
geplunderd voor hout. Hier stonden zware straffen op.
·
1945
In januari van 1945 lag er een dikke pak sneeuw. Alle fietsen werden in
beslag genomen. Het brood ging op rantsoen. De voedselbonnen waren waardeloos
geworden, omdat er amper nog producten waren. De voedselschaarste was op zijn
hoogtepunt. Mensen stierven letterlijk van de honger. Aan het einde van de
Hongerwinter besloten de geallieerden, met overeenstemming van de Duitsers,
voedsel aan te leveren via de lucht. De Engelse Operatie Mana en de Amerikaanse
Operatie Chowhound zorgden voor de bevoorrading van voedsel. Op 3 mei werd het
voedsel gedropt bij de velden in Vogelenzang. Daarna werd het, in samenwerking
met de bezetters, vervoerd naar de het politiebureau in Zandvoort en verdeeld
onder de bevolking. De bevrijding van Europe en Nederland was nabij. Op de
avond van 4 mei kreeg men het bericht dat op 5 mei om 8:00 uur West Nederland
bevrijd was. Zandvoort was nog hermetisch afgesloten. De bezetters verbleven
nog in stelling Zander. Het nieuws verspreidde zich snel in het dorp. Op 5 mei
waren burgemeester van Alphen en de wethouders teruggekeerd in het Raadhuis. Op
het Tramplein stonden honderden Zandvoorters. De Nederlandse vlag werd na 5
jaar bezetting gehesen en het Wilhelmus werd uit volle borst gezongen. Twee
dagen later kwamen de bevrijders het dorp binnen. Het waren Canadezen. In
Zandvoort werd nog maanden de bevrijding gevierd.
