'Waar woorden verstommen, spreken de lichtjes'

HAARLEM - Er zijn momenten waarop stilte meer zegt dan duizend woorden. Waar een brandend kaarsje een heel levensverhaal vertelt en waar verdriet en liefde elkaar ontmoeten. 

Als sfeervolle aanloop naar Allerzielen, de traditionele herdenkingsdag op 2 november, stond de begraafplaats aan de Kleverlaan in Haarlem woensdagavond 28 oktober in het teken van de Lichtjesavond, een bijzondere gelegenheid om stil te staan bij degenen die niet meer onder ons zijn, maar in gedachten en herinneringen voortleven.

Deze bijeenkomst, die van 19.00 tot 21.00 uur werd georganiseerd door de gemeente Haarlem en Stichting Nabestaandenzorg, bood ruimte aan muziek, sfeervolle verlichting, troostende woorden en persoonlijke herinneringen. 

Allerzielen is dus de dag waarop mensen hun overleden dierbaren gedenken, ongeacht of zij dat vanuit een religieuze overtuiging doen of eenvoudigweg vanuit het verlangen om iemand die gemist wordt nog even dichtbij te voelen.

De herfst heeft de begraafplaats inmiddels stevig in haar greep. Bomen verliezen hun bladeren, de dagen worden korter en de avondschemering geeft de omgeving een bijna tijdloze uitstraling. Juist in die omgeving krijgt het warme licht van een kaars of waxinelichtje een heel bijzondere betekenis.

Zo'n klein vlammetje lijkt misschien niet veel voor te stellen, maar voor wie iemand verloren heeft, kan het symbool staan voor een liefde die nooit verdwijnt. Voor herinneringen aan een vertrouwde stem, een warme omhelzing, een gezamenlijke vakantie of dat ene grapje waar vroeger altijd om gelachen werd.

Want wie een dierbare verliest, verliest niet alleen een mens. Ook een stukje van het dagelijks leven verdwijnt. De stoel die leeg blijft, het telefoontje dat niet meer komt en de verjaardag waarop iemand nadrukkelijk wordt gemist.

Tijdens een Lichtjesavond krijgen juist die kleine, persoonlijke herinneringen alle ruimte. Een avond vol warmte...

Beheerder van de begraafplaats Ruud Kaptein (foto hieronder) heeft met zijn team zo'n twee dagen nodig om het begraafpark zo stralend mooi in te richten.

De dood maakt geen onderscheid tussen jong en oud, rijk en arm. Evenmin bestaat er een vaste termijn waarbinnen verdriet moet zijn verwerkt. Voor de een ligt het afscheid nog maar kort achter zich, voor de ander misschien tientallen jaren. Toch kan één herinnering voldoende zijn om het gemis opnieuw voelbaar te maken.

Allerzielen en een lichtjesavond als deze biedt daarvoor een bijzonder moment. Niet omdat verdriet op die dag groter is dan anders, maar omdat het gedeeld mag worden.

Soms zijn woorden daarvoor helemaal niet nodig. Even stilstaan bij een graf, een naam lezen, een kaarsje aansteken of in gedachten iets zeggen tegen iemand die er niet meer is. Het zijn eenvoudige gebaren die juist door hun eenvoud ontroeren.

Ook de jeugd is altijd volop betrokken bij deze warme gebeurtenis...

Traditioneel waren er dichters en muzikanten te zien en beluisteren...

Een bijzonder onderdeel van de Haarlemse Lichtjesavond is altijd het noemen van de namen van overleden dierbaren. Bezoekers kunnen bij binnenkomst een naam opgeven, zodat ook hun geliefde een plaats krijgt in het gezamenlijke herdenkingsmoment. (zie openingsfilm)

Misschien schuilt daarin wel de grootste betekenis van de Lichtjesavond: het besef dat niemand werkelijk uit onze gedachten hoeft te verdwijnen zolang wij de herinnering levend houden.

Het uitspreken van een naam heeft iets bijzonders. Een naam is immers zoveel meer dan een verzameling letters op een grafsteen. Achter iedere naam gaat een mensenleven schuil. Een leven vol dromen, verwachtingen, vreugde, verdriet en gebeurtenissen die voor anderen misschien onopgemerkt bleven, maar voor de nabestaanden onvergetelijk zijn. (Op de foto hieronder luisteren bezoekers naar het oplezen van vele namen)

Ook het zogenoemde Daklozenlaantje kreeg aandacht. Vanuit Stem in de Stad werd een lichtjestocht georganiseerd naar deze bijzondere plek op de begraafplaats, waar eveneens ruimte was voor muziek, ontmoeting en herinneringen. 

Daarmee kreeg de avond nog een extra dimensie. Want ook mensen die tijdens hun leven nauwelijks een vaste plek in de samenleving hadden, verdienen het om na hun dood niet vergeten te worden.

Allerzielen heeft zijn oorsprong in de katholieke traditie, maar de betekenis ervan reikt tegenwoordig veel verder dan kerkelijke grenzen. Het verlangen om overleden dierbaren te herdenken is immers universeel.

De Haarlemse Lichtjesavond maakt vooral duidelijk hoe waardevol het is om daar gezamenlijk bij stil te staan. Niet om de dood centraal te stellen, maar juist om het leven te eren.

Want uiteindelijk gaat het niet alleen om wie we verloren hebben, maar vooral om wat die mensen ons hebben gegeven. Hun liefde, vriendschap, levenslessen en de ontelbare kleine momenten die samen een mensenleven vormden.

Tijdens de tocht door het lichtjesparadijs konden liefhebbers genieten van een kopje koffie, maar ook warme chocolademelk, dat op bijzondere wijze werd bereid...

En zo kreeg de duisternis van deze oktoberavond een bijzondere tegenhanger. Niet het donker, maar het licht stond centraal. Licht dat symbool staat voor verbondenheid, dankbaarheid en herinneringen die de tijd weten te trotseren.

Toen de avond ten einde liep, bleef vooral die ene gedachte overeind: mensen sterven misschien twee keer — de eerste keer wanneer hun leven eindigt, de tweede keer wanneer niemand zich hen nog herinnert.

Op de begraafplaats aan de Kleverlaan werd woensdagavond alles in het werk gesteld om dat laatste zo lang mogelijk uit te stellen.

Want zolang er iemand is die een naam noemt, een herinnering koestert of een lichtje aansteekt, blijft er iets van een mensenleven voortbestaan.

En soms is één klein kaarsje genoeg om een groot gemis een beetje draaglijker te maken...

n